ແຕ່ຢ່າງໃດກໍຕາມ ການປະຕິຮູບທີ່ລັດຖະບານ ໂງ ດິ່ນ ຢ້ຽມ ໄດ້ສັນຍາໄວ້ນັ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ຖືກດຳເນີນການ ເຮັດໃຫ້ປະເດັນຂໍ້ພິພາດນີ້ຮ້າຍແຮງຂຶ້ນກວ່າເກົ່າ ການປະທ້ວງກໍຍັງຄົງດຳເນີນຕໍ່ໄປ
ໃນຂະນະດຽວກັນ ກອງບັງຄັບການປະຕິບັດການພິເສດຂອງສາທາລະນະລັດຫວຽດນາມ ຊຶ່ງມີຄວາມພັກດີຕໍ່ ໂງ ດິ່ງ ຍູ ນ້ອງຊາຍຂອງໂງ ດິ່ນ ຢ້ຽມ ກໍໄດ້ບຸກເຂົ້າວັດພຸດທົ່ວຫວຽດນາມໃຕ້ ແລະພະຍາຍາມຍຶດເອົາຫົວໃຈທີ່ບໍ່ໄໝ້ຂອງພະກວາງ ດຶກ ໄປໄວ້ໃນຄວາມຄອບຄອງ
ການບຸກຮຸກໃນຄັ້ງນີ້ໄດ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມເສຍຫາຍ ແລະມີຜູ້ເສຍຊີວິດເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ນອກຈາກນັ້ນ ຍັງມີພຣະສົງອີກຫຼາຍອົງ ທີ່ເຜົາຕົນເອງຈົນມໍລະນະພາບ ຕາມຮອຍ ພຣະກວາງ ດຶກ
ທ້າຍສຸດ ລັດຖະບານທີ່ມີສະຫະລັດໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນ ກໍໄດ້ໂຄ່ນລົ້ມລັດຖະບານຂອງຢ້ຽມລົງ ແລະ ໂງ ດິ່ງ ຢ້ຽມ ຖືກລອບສັງຫານ ໃນວັນທີ 2 ເດືອນພະຈິກ ຄ.ສ. 1963
ທ່ານເກີດຢູ່ ບ້ານໂຫ່ຍຄັ້ນ ເມືອງຄັ້ນຮວ່າ ແຂວງຄັ້ນຮວ່າ ພາກກາງຂອງປະເທດຫວຽດນາມ ມີຊື່ເມື່ອເກີດວ່າ ເລິມ ວັນ ຕຸກ ທ່ານມີພີ່ນ້ອງທັງໝົດ 7 ຄົນ ບິດາຊື່ ເລິມ ຫືວ ອຶ້ງ ແລະ ມານດາຊື່ ຫງວຽນ ຖິ ເນືອງ
ເມື່ອອາຍຸໄດ້ 7 ປີ ທ່ານໄດ້ອອກເດີນທາງໄປສຶກສາພຸດທະສາສະໜາ ພາຍໃຕ້ການອຸປະຖຳຂອງພະມະຫາເຖຣາຈານ ທິກ ຮວ່າງ ເທິມ ຜູ້ເປັນລຸງຝ່າຍແມ່ ໃນຖານະບຸດຄົນໜຶ່ງ ແລະໄດ້ປ່ຽນຊື່ເປັນ ຫງວຽນ ວັນ ຄ່ຽດ (Nguyễn Văn Khiết) ເມື່ອອາຍຸ 15 ປີ ທ່ານໄດ້ບັນພະຊາເປັນສາມະເນນ ແລະເມື່ອອາຍຸຄົບ 20 ປີ ກໍໄດ້ອຸປະສົມບົດເປັນພຣະພິກຂຸ ໂດຍມີສາຍາທາງທັມວ່າ ທິກ ກວາງ ດຶກ
ຄຳວ່າ “ທິກ”(Thích, 釋) ໃນພາສາຫວຽດນາມ ມາຈາກຄຳວ່າ ທິກກະ ຫຼື ສັກກະ (Thích Ca) ຊຶ່ງໝາຍເຖິງ “ຜູ້ມາຈາກ ຫຼື ຜູ້ກ່ຽວພັນກັບສະກຸນສັກກະ”(Thích Già, 釋迦)
ຫຼັງຈາກອຸປະສົມບົດ ທ່ານໄດ້ອອກທຸດົງໄປຢູ່ພູແຫ່ງໜຶ່ງໃກ້ເມືອງນິງຮວ່າ ແລະປະກາດຕົນຂໍຢູ່ວິເວກເປັນເວລາ 3 ປີ ໃນຊ່ວງຊີວິດພາຍຫຼັງ ທ່ານໄດ້ກັບມາ ແລະໄດ້ເປີດພຣະເຈດີທຽນລົກ ຢູ່ສຳນັກສົງໃນພູແຫ່ງນັ້ນ
ຫຼັງຈາກສິ້ນສຸດການປີກວິເວກ ພຣະກວາງ ດຶກ ກໍໄດ້ເລີ່ມອອກເດີນທາງໄປທົ່ວຫວຽດນາມກາງ ເພື່ອເຜີຍແຜ່ຫຼັກທັມ
ຫຼັງຈາກຜ່ານໄປ 2 ປີ ທ່ານໄດ້ໄປຈຳພັນສາຢູ່ທີ່ວັດ ສັກ ຕື້ ທຽນ ເອີ່ນ Sac Tu Thien An ໃກ້ກັບເມືອງ ຢາຈຣາງ Nha Trang ໃນປີ ຄ.ສ. 1932 ທ່ານໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນຜູ້ກວດກາປະຈຳສະມາຄົມພຸດທະສາສະໜາໃນເມືອງ ນິນ ຮວ່າ Ninh Hoa ແລະໃນເວລາຕໍ່ມາ ໄດ້ເປັນຜູ້ກວດກາພຣະພິກຂຸປະຈຳແຂວງ ຄັ້ນຮວ່າ Khanh Hoa ຊຶ່ງເປັນບ້ານເກີດຂອງເພິ່ນ
ໃນຊ່ວງເວລານີ້ ທ່ານໄດ້ຮັບມອບໝາຍໃຫ້ເປັນຜູ້ຮັບຜິດຊອບໃນການກໍ່ສ້າງວັດໃນພາກກາງຂອງຫວຽດນາມ ລວມທັງໝົດ 14 ແຫ່ງ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1934 ເພິ່ນໄດ້ອອກເດີນທາງໄປຕາມຊົນນະບົດທົ່ວຫວຽດນາມໃຕ້ ເພື່ອເຜີຍແຜ່ຄຳສອນຂອງພຸດທະສາສະໜາ ພ້ອມກັນນັ້ນ ເພິ່ນຍັງໄດ້ເດີນທາງໄປສຶກສາພຸດທະສາສະໜານິກາຍເຖຣະວາດທີ່ປະເທດ Cambodia ເປັນເວລາ 2 ປີ
ເມື່ອກັບຄືນມາຈາກ Cambodia ໃນຊ່ວງທີ່ພຳນັກຢູ່ຫວຽດນາມໃຕ້ ທ່ານໄດ້ຄຸ້ມຄອງການກໍ່ສ້າງວັດໃໝ່ອີກ 17 ແຫ່ງ ໂດຍວັດສຸດທ້າຍໃນຈຳນວນ 31 ວັດ ທີ່ເພິ່ນເປັນຜູ້ຮັບຜິດຊອບ ແມ່ນວັດ ກວ້ານ ເທ້ ເອິມ Quan The Am ຢູ່ເມືອງ ຟູ້ຢ່ວນ Phu Nhuan ແຂວງ ຊາດິ່ນ Gia Dinh ໃກ້ກັບ ໄຊງ່ອນ Saigon
ຖະໜົນທີ່ວັດນີ້ຕັ້ງຢູ່ ໃນພາຍຫຼັງໄດ້ຖືກປ່ຽນຊື່ເປັນຖະໜົນ Quang Duc
ໃນປີ ຄ.ສ. 1975 ຫຼັງຈາກສິ້ນສຸດການກໍ່ສ້າງວັດຈຳນວນຫຼາຍ ພຣະກວາງ ດຶກ ໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງເປັນປະທານຄະນະກຳມະການພິທີສາສະໜາຂອງສົງຫວຽດນາມ ແລະເປັນເຈົ້າອາວາດວັດ ເຟື້ອກຮວ່າ Phuoc Hoa ຊຶ່ງເປັນສູນກໍ່ຕັ້ງຂອງ Association for Buddhist Studies of Vietnam (ABSV)
ເມື່ອສຳນັກງານຂອງສະມາຄົມໄດ້ຍ້າຍໄປຢູ່ວັດ ຊ້າເຫຼີ່ຍ Xa Loi ຢູ່ Saigon ພຣະກວາງ ດຶກ ກໍໄດ້ຂໍລາອອກຈາກຕຳແໜ່ງ
ພູມຫຼັງທາງສາສະໜາ ວິກິດການຊາວພຸດສະແດງເຫດການການກົດຂີ່ຊາວພຸດ ຢູ່ອະນຸສອນສະຖານພຣະກວາງ ດຶກ (Thích Quảng Đức) ໃນນະຄອນ ໂຮຈີມິນ (Ho Chi Minh City)
ຕາມຜົນສຳຫຼວດດ້ານສາສະໜາຂອງປະຊາກອນໃນ ຫວຽດນາມໃຕ້ (South Vietnam) ໃນເວລານັ້ນ ປະຊາກອນສ່ວນໃຫຍ່ ປະມານ 70 ຫາ 90 ເປີເຊັນ ນັບຖືພຸດທະສາສະໜາ
ໃນຂະນະດຽວກັນ ປະທານາທິບໍດີ ໂງ ດິ່ງ ຢ້ຽມ (Ngô Đình Diệm) ເປັນຄຣິສຕະສາສະນິກຊົນນິກາຍຄາທໍລິກ (Catholic) ຊຶ່ງໃນເວລານັ້ນເປັນກຸ່ມປະຊາກອນທີ່ນ້ອຍກວ່າ
ຢ້ຽມໄດ້ດຳເນີນນະໂຍບາຍເລືອກປະຕິບັດ ໂດຍເອື້ອປະໂຫຍດໃຫ້ແກ່ຊາວຄາທໍລິກ ໃນດ້ານວຽກງານພາກລັດ ແລະ ກອງທັບ ລວມເຖິງການແບ່ງສັນທີ່ດິນ ການປະກອບທຸລະກິດ ແລະ ການຫຼຸດຜ່ອນພາສີ
ຢ້ຽມເຄີຍກ່າວກັບນາຍທະຫານຊັ້ນສູງຜູ້ໜຶ່ງ ໂດຍບໍ່ຮູ້ວ່າຜູ້ນັ້ນເປັນຊາວພຸດ ວ່າ:
“ໃຫ້ຈັດການໃຫ້ທະຫານຄາທໍລິກຢູ່ໃນຕຳແໜ່ງສຳຄັນ ເພາະພວກນີ້ໄວ້ໃຈໄດ້”
ນາຍທະຫານຫຼາຍຄົນໃນກອງທັບຂອງ ສາທາລະນະລັດຫວຽດນາມ (Republic of Vietnam) ໄດ້ປ່ຽນໄປນັບຖືຄາທໍລິກ ເພາະການເລື່ອນຂັ້ນໃນອາຊີບທະຫານ ຂຶ້ນກັບສາສະໜາ
ນອກຈາກນັ້ນ ການແຈກອາວຸດໃຫ້ແກ່ກອງກຳລັງປ້ອງກັນຕົນເອງໃນໝູ່ບ້ານ ກໍມັກຈະໃຫ້ແກ່ຊາວໂຣມັນຄາທໍລິກ (Roman Catholic) ເທົ່ານັ້ນ ແລະຊາວພຸດບາງຄົນຖືກປະຕິເສດການເລື່ອນຕຳແໜ່ງ ຫາກບໍ່ຍອມປ່ຽນສາສະໜາ
ບາງບາດຫຼວງຄາທໍລິກ ໄດ້ຈັດຕັ້ງກອງກຳລັງສ່ວນຕົວ ໂດຍກອງກຳລັງເຫຼົ່ານີ້ ມີການບັງຄັບໃຫ້ປ່ຽນສາສະໜາ ປຸ້ນຊິງຊັບສິນ ຍິງໂຈມຕີ ແລະທຳລາຍວັດພຸດໃນບາງພື້ນທີ່ ແຕ່ລັດຖະບານກໍບໍ່ໄດ້ເຂົ້າໄປແກ້ໄຂ
ບາງໝູ່ບ້ານຂອງຊາວພຸດ ໄດ້ປ່ຽນໄປນັບຖືຄຣິສຕະສາສະໜາທັງໝູ່ບ້ານ ເພື່ອຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອ ຫຼື ຫຼີກເວັ້ນການຖືກບັງຄັບຍ້າຍຖິ່ນຖານ
ກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຝຣັ່ງ (France) ໄດ້ກຳນົດໃຫ້ພຸດທະສາສະໜາເປັນສະຖານະ “ເອກະຊົນ” ໃຫ້ກັບສາສະໜາພຸດ ເຮັດໃຫ້ການປະກອບພິທີທາງສາສະໜາໃນທີ່ສາທາລະນະ ຕ້ອງຂໍອະນຸຍາດກ່ອນ ແລະຢ້ຽມກໍບໍ່ໄດ້ຍົກເລີກຂໍ້ກຳນົດນີ້
ຊາວຄາທໍລິກບາງຄົນ ຍັງໄດ້ຮັບການຍົກເວັ້ນໂດຍພຶດຕິໄນ ຈາກການເກນແຮງງານໂດຍບໍ່ໄດ້ຄ່າຈ້າງ ໃນຂະນະທີ່ລັດຖະບານບັງຄັບໃຫ້ປະຊາຊົນທຸກຄົນຕ້ອງປະຕິບັດ
ພ້ອມກັນນັ້ນ ລັດຖະບານຂອງຢ້ຽມ ຍັງແຈກຈ່າຍຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອຈາກ ສະຫະລັດ (United States) ຢ່າງບໍ່ເທົ່າທຽມ ໂດຍເອື້ອໃຫ້ແກ່ໝູ່ບ້ານທີ່ມີຊາວຄາທໍລິກເປັນສ່ວນໃຫຍ່
ຄຣິສຕະຈັກຄາທໍລິກ ເປັນເຈົ້າຂອງທີ່ດິນຫຼາຍທີ່ສຸດໃນປະເທດ ແລະໄດ້ຮັບສິດພິເສດໃນການຄອບຄອງທີ່ດິນ ພ້ອມທັງໄດ້ຮັບການຍົກເວັ້ນຈາກນະໂຍບາຍປະຕິຮູບທີ່ດິນ
ທຸງ Vatican ສີຂາວ-ຄຳ (Vatican flag) ຖືກນຳໃຊ້ປະດັບໃນງານພິທີໃຫຍ່ໆໃນ ຫວຽດນາມໃຕ້ (South Vietnam) ຢ່າງສະໝ່ຳາສະເໝີ ແລະໃນປີ ຄ.ສ. 1959 ຢ້ຽມໄດ້ອຸທິດປະເທດໃຫ້ແກ່ ພຣະນາງມາຣີ ພຣົມມະຈາຣີ (Virgin Mary)
(Ngô Đình Diệm)
ຄວາມບໍ່ພໍໃຈໃນໝູ່ຊາວພຸດ ໄດ້ລະເບີດຂຶ້ນໃນຕົ້ນເດືອນພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1959 ເມື່ອລັດຖະບານປະກາດຫ້າມປະດັບທຸງສັບພະພັນຣັງສີ ໃນເມືອງ ເວ້ (Huế) ໃນຊ່ວງເທດສະການ ວັນວິສາຂະບູຊາ (Vesak) ຊຶ່ງເປັນວັນປະສູດຂອງ ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ
ກ່ອນໜ້ານັ້ນບໍ່ດົນ ຊາວຄາທໍລິກໄດ້ຮັບການສົ່ງເສີມໃຫ້ປະດັບທຸງ Vatican ເພື່ອສະເຫຼີມສະຫລອງ ພຣະຄຸນເຈົ້າ ໂງ ດິ່ງ ຖຶກ (Ngô Đình Thục) ອາດຊະບິຊອບ (Archbishop) ແຫ່ງ ເວ້ (Huế) ຜູ້ເປັນອ້າຍຂອງ ໂງ ດິ່ງ ຢ້ຽມ (Ngô Đình Diệm) ຊາວພຸດຈຳນວນຫຼາຍໄດ້ຮ່ວມຕົວປະທ້ວງຄຳສັ່ງຫ້າມນີ້ ແລະໄດ້ທ້າທາຍອຳນາດຂອງລັດ ໂດຍການນຳທຸງພຸດທະອອກມາປະດັບໃນວັນວິສາຂະບູຊາ ພ້ອມທັງເດີນຂະບວນໄປຍັງສະຖານີວິທະຍຸກະຈາຍສຽງຂອງລັດຖະບານ ກອງກຳລັງຂອງລັດ ໄດ້ເປີດການຍິງໃສ່ຝູງຊົນຜູ້ປະທ້ວງ ເຮັດໃຫ້ມີຜູ້ເສຍຊີວິດທັງໝົດ 9 ຄົນ
ໂງ ດິ່ງ ຢ້ຽມ (Ngô Đình Diệm) ປະຕິເສດຄວາມຮັບຜິດຊອບ ໂດຍໂຍນຄວາມຜິດໃຫ້ກັບ ຫວຽດກົງ (Viet Cong) ຊຶ່ງເຮັດໃຫ້ຊາວພຸດຍິ່ງບໍ່ພໍໃຈ ແລະໄດ້ເອີ້ນຮ້ອງໃຫ້ມີຄວາມສະເໝີພາບທາງສາສະໜາ
ເມື່ອ ໂງ ດິ່ງ ຢ້ຽມ (Ngô Đình Diệm) ຍັງຄົງປະຕິເສດທີ່ຈະຍອມຮັບຕາມຄຳຮ້ອງຂໍ ຄວາມຖີ່ໃນການປະທ້ວງ ກໍໄດ້ເພີ່ມຫຼາຍຂຶ້ນ
ວັນກໍ່ການ ໃນວັນທີ 10 ເດືອນມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1963 ນັກຂ່າວຊາວ ສະຫະລັດ (United States) ທີ່ຢູ່ໃນ ຫວຽດນາມໃຕ້ (South Vietnam) ໄດ້ຮັບແຈ້ງວ່າ ຈະມີ “ເຫດການສຳຄັນ” ເກີດຂຶ້ນໃນເຊົ້າມື້ຖັດໄປ ຢູ່ຖະໜົນດ້ານນອກ ສະຖານເອກອັກຄະລາຊະທູດ ກຳປູເຈຍ (Embassy of Cambodia) ໃນກຸງ ໄຊງ່ອນ (Saigon)
ນັກຂ່າວສ່ວນໃຫຍ່ບໍ່ໄດ້ໃຫ້ຄວາມສົນໃຈກັບຂໍ້ຄວາມນີ້ ເນື່ອງຈາກໃນເວລານັ້ນ ວິກິດການຊາວພຸດ ໄດ້ດຳເນີນມາກວ່າ 1 ເດືອນແລ້ວ
ໃນເຊົ້າມື້ຖັດໄປ ມີນັກຂ່າວພຽງຈຳນວນນ້ອຍ ໄດ້ເດີນທາງໄປຍັງຖະໜົນຫນ້າສະຖານເອກອັກຄະລາຊະທູດ ກຳປູເຈຍ (Embassy of Cambodia) ຕາມຂໍ້ມູນທີ່ໄດ້ຮັບ
ໃນນັ້ນປະກອບມີ ເດວິດ ແຮລເບີສະແຕມ (David Halberstam) ຈາກ The New York Times ແລະ ມັລຄອມ ບຣາວນ໌ (Malcolm Browne) ຫົວໜ້າສຳນັກງານ ໄຊງ່ອນ (Saigon) ຂອງ Associated Press (AP)
ພຣະກວາງ ດຶກ (Thích Quảng Đức) ໄດ້ເດີນທາງມາຮອດ ພ້ອມກັບຂະບວນທີ່ເລີ່ມອອກຈາກວັດໃກ້ຄຽງ ມີພຣະພິກຂຸ ແລະ ພຣະພິກຂຸນີ ປະມານ 350 ຮູບ ເດີນເປັນແຖວຄູ່
ຂະບວນນຳໜ້າໂດຍລົດ Austin Westminster ຊຶ່ງບັນທຸກປ້າຍຂໍ້ຄວາມ ທີ່ຂຽນເປັນພາສາອັງກິດ ແລະ ພາສາຫວຽດນາມ
ຜູ້ປະທ້ວງໄດ້ປະນາມລັດຖະບານຂອງ ໂງ ດິ່ງ ຢ້ຽມ (Ngô Đình Diệm) ແລະນະໂຍບາຍຂອງເຂົາຕໍ່ຊາວພຸດ ພ້ອມທັງຮຽກຮ້ອງໃຫ້ລັດຖະບານປະຕິບັດຕາມຄຳສັນຍາເລື່ອງຄວາມສະເໝີພາບທາງສາສະໜາ
ມີພຣະພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ ໄດ້ສະເໜີຕົວ ແຕ່ທ້າຍສຸດ ຜູ້ທີ່ຖືກເລືອກ ຄື ພຣະກວາງ ດຶກ (Thích Quảng Đức) ເນື່ອງຈາກຄວາມອາວຸໂສຂອງເພິ່ນ
.jpg)
ການຈຸດໄຟເຜົາຕົນເອງ ເກີດຂຶ້ນທີ່ສີ່ແຍກ ລະຫວ່າງຖະໜົນ Phan Đình Phùng (ປັດຈຸບັນແມ່ນຖະໜົນ Nguyễn Đình Chiểu) ແລະ ຖະໜົນ Lê Văn Duyệt (ປັດຈຸບັນແມ່ນຖະໜົນ Cách Mạng Tháng Tám) ໃກ້ກັບ ວັງປະທານາທິບໍດີ (Presidential Palace) ຫຼື ວັງແຫ່ງການຮວມຊາດ (Reunification Palace) ຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ ບໍ່ກີ່ຊ່ວງຕຶກ
ພະກວາງ ດຶກ (Thích Quảng Đức) ໄດ້ລົງຈາກລົດ ພ້ອມກັບພຣະອີກ 2 ຮູບ ພຣະຮູບໜຶ່ງໄດ້ວາງເບາະລົງທີ່ພື້ນຖະໜົນ ອີກຮູບໜຶ່ງເປີດທ້າຍລົດ ແລະນຳຖັງນ້ຳມັນຂະໜາດ 5 ແກລລອນອອກມາ
ຂະບວນຜູ້ປະທ້ວງໄດ້ເດີນວຽນອ້ອມໄປຮອບໆ ໃນຂະນະທີ່ ພະກວາງ ດຶກ ນັ່ງລົງເທິງເບາະ ໃນທ່ານັ່ງຂັດສະມາທິແບບປັດມາສນະ
ພຣະອີກຮູບໜຶ່ງ ໄດ້ຮາດນ້ຳມັນລົດລົງເທິງສີສະຂອງພະກວາງ ດຶກ ໃນຂະນະທີ່ທ່ານສວດລູກປະຄຳ ແລະພາວະນາວ່າ
“Nam mô A Di Đà Phật”
ຈາກນັ້ນ ທ່ານໄດ້ຈຸດໄມ້ຂີດໄຟ ແລະໂຍນໃສ່ຕົນເອງ ເປວໄຟໄດ້ລຸກໄໝ້ກືນກິນຈີວອນ ແລະເນື້ອຫນັງຂອງທ່ານ ຄວັນສີດຳພວຍພຸ່ງຂຶ້ນຈາກຮ່າງທີ່ກຳລັງລຸກໄໝ້
ຄຳກ່າວສຸດທ້າຍ ຂອງພະກວາງ ດຶກ (Thích Quảng Đức) ກ່ອນການຈຸດໄຟ ມີບັນທຶກໄວ້ໃນຈົດໝາຍວ່າ:
ຈົດໝາຍກ່ອນການສະຫຼະຊີວິດຂອງ ພຣະກວາງ ດຶກ (Thích Quảng Đức)
ກ່ອນທີ່ອາຕະມາຈະຫຼັບຕາລົງ ແລະປ່ອຍວາງຮ່າງກາຍນີ້ໃຫ້ແກ່ເປວໄຟ ອາຕະມາບໍ່ມີຄວາມໂກດແຄ້ນ ຫຼືຄວາມກຽດຊັງຕໍ່ຜູ້ໃດເລີຍ ມີແຕ່ຄວາມປາຖະໜາອັນສະຫງົບ ທີ່ຢາກເຫັນຄວາມເມດຕາເກີດຂຶ້ນໃນແຜ່ນດິນນີ້ ອາຕະມາຂໍສະແດງຄວາມນັບຖືມາຍັງ ປະທານາທິບໍດີ ທ່ານ Ngo Dinh Diem
ຂໍໃຫ້ທ່ານເປີດໃຈ ແລະຮັບຟັງສຽງແຫ່ງຄວາມທຸກຂອງປະຊາຊົນ ຂໍໃຫ້ທ່ານປົກຄອງດ້ວຍທັມ ແລະມອບຄວາມສະເໝີພາບທາງສາສະໜາ ໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນທຸກຄົນ ເປວໄຟທີ່ກຳລັງຈະໄໝ້ຮ່າງຂອງອາຕະມາ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອທຳລາຍ ແລະ ຄວາມໂງ່ຈ້າຂອງ. ອາຕະມາ ແຕ່ເພື່ອສ່ອງສະຫວ່າງ ໃຫ້ໂລກໄດ້ເຫັນ ໃຫ້ຄົນຕາບອດໄດ້ເຫັນ ໃຫ້ຄົນຫູໜວດໄດ້ຍິນ ໃຫ້ເຫັນຄວາມທຸກ ຂອງຜູ້ຖືກກົດຂີ່ ເຫັນສຽງທີ່ບໍ່ມີໃຜຮັບຟັງ ຖ້າການຕາຍຂອງອາຕະມາ ເປັນພຽງຫຍອດນ້ຳນ້ອຍໜຶ່ງ ໃນມະຫາສະໝຸດແຫ່ງການປ່ຽນແປງ ອາຕະມາກໍຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ທີ່ຈະສະຫຼະກາຍນີ້ ເພື່ອໃຫ້ສັນຕິພາບເກີດຂຶ້ນ ອາຕະມາຂໍຝາກເຖິງພຣະສົງ ແລະພຸດທະສາສະນິກຊົນທຸກຄົນ ຢ່າໂກດ ຢ່າກຽດຊັງ ແຕ່ຈົ່ງຢືນຢັນດ້ວຍເມດຕາ ດ້ວຍຄວາມອົດທົນ ແລະດ້ວຍຄວາມຈິງ ເພາະສຸດທ້າຍແລ້ວ ມີແຕ່ທັມ ທີ່ຈະຊະນະທຸກສິ່ງ
ເດວິດ ແຮລເບີສະແຕມ (David Halberstam) ໄດ້ຂຽນບັນທຶກເຫດການນັ້ນວ່າ:
“ທຳອິດຂ້ອຍວ່າຈະຫັນໄປເບິ່ງພາບນັ້ນອີກຄັ້ງ ແຕ່ພຽງຄັ້ງດຽວຂ້ອຍກໍພໍແລ້ວ
ເປວໄຟລຸກໄໝ້ຈາກຮ່າງຂອງມະນຸດ
ຮ່າງກາຍຂອງເພິ່ນຄ່ອຍໆຫົດຕົວ ແລະຫຍໍ້ລົງ
ຫົວຂອງເພິ່ນກາຍເປັນສີດຳ ແລະໄໝ້
ກິ່ນເນື້ອມະນຸດທີ່ກຳລັງໄໝ້ ລອຍຢູ່ໃນອາກາດ
ມະນຸດສາມາດຖືກເຜົາໄໝ້ໄດ້ໄວຢ່າງນ່າປະຫຼາດ
ຂ້ອຍໄດ້ຍິນສຽງຮ້ອງໄຫ້ຂອງຊາວຫວຽດນາມຢູ່ດ້ານຫຼັງ
ໃນຂະນະນັ້ນ ຂ້ອຍຕົກໃຈເກີນກວ່າຈະຮ້ອງອອກມາ
ສັບສົນເກີນກວ່າຈະບັນທຶກ ຫຼືຖາມຄຳຖາມ
ຕະຫຼອດເວລາທີ່ຮ່າງນັ້ນກຳລັງໄໝ້
ທ່ານບໍ່ໄດ້ດິ້ນແລະເໜັງຕີງເລີຍ
ບໍ່ໄດ້ປ່ອຍສຽງໃດໆອອກມາ
ຄວາມນິ່ງສະຫງົບຂອງທ່ານ
ຂັດກັບສຽງຄວາມໂສກເສົ້າຂອງຜູ້ຄົນຮອບຂ້າງຢ່າງສິ້ນເຊີງ”
ການປົງສົບແລະເຫດການສືບເນື່ອງ
ຫຼັງເຫດການພຣະພິກຂຸເຜົາຕົນເອງ ສະຫະລັດອາເມລິກາໄດ້ເພີ່ມແຮງກົດດັນຕໍ່ ຢ້ຽມ(Ngô Đình Diệm) ໃຫ້ກັບມາເປີດການເຈລະຈາຂໍ້ຕົກລົງທີ່ກຳລັງຄອນແຄນກ່ອນນີ້ ຢ້ຽມໄດ້ເອີ້ນປະຊຸມຄະນະລັດທະມົນຕີເປັນການສຸກເສີນ ເມື່ອເວລາ 11:30 ນ. ຂອງວັນທີ 11 ມິຖຸນາ ເພື່ອຫາລືກ່ຽວກັບວິກິດການຊາວພຸດ ຢ້ຽມເຊື່ອວ່າໃກ້ສິຜ່ອນເບົາລົງແລ້ວ
ຫຼັງພຣະກວາງ ດຶກ ມໍລະນະພາບແລ້ວຢ້ຽມໄດ້ຍົກເລີກການປະຊຸມ
ແລະປຶກສາກັບລັດທະມົນຕີແບບແຕ່ລະຄົນ ວິລເລຍມ ທຣູຮາດ (William Truehart) ຮັກສາການເອັກຄຣາຣາຊທູດສະຫະລັດ ປະຈຳ ຫວຽດນາມໃຕ້ ໄດ້ເຕືອນ ຫງວຽນ ດິ້ນ ທ່ວນ (Nguyễn Đình Thuần) ລັດທະມົນຕີກະຊວງການຕ່າງປະເທດ ໃນຄະນະລັດທະມົນຕີຢ້ຽມ ວ່າມີຄວາມຈຳເປັນດ່ວນໃນການບັນລຸຂໍ້ຕົກລົງ ວ່າສະພາບການ "ເຂົ້າເຖິງຈຸດແຕກຫັກຢ່າງອັນຕະລາຍຫຼາຍ" ແລະຄາດວ່າ ຢ້ຽມ ຈະຕອບສະໜອງຄໍາປະກາດ ຮ້ອງຂໍ 5 ຂໍ້ຂອງຊາວພຸດ ດີນ ຣັສກ (Dean Rusk) ລັດຕະມົນຕີກະຊວງການຕ່າງປະເທດສະຫະລັດ ເຕືອນ ສະຖານທູດສະຫະລັດ ປະຈຳ ກຸງໄຊ່ງອນ ວ່າ ທຳນຽບຂາວ (White House) ຈະປະກາດຕໍ່ສາທາລະນະຊົນວ່າ ສະຫະລັດຈະບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ ກັບລັດຖະບານ ຢ້ຽມ (Ngô Đình Diệm) ອີກຕໍ່ໄປ ຖ້າເງື່ອນໄຂນີ້ບໍ່ເກີດຂຶ້ນ
ທ້າຍສຸດ ຖະແຫຼງການລົງນາມແລະການໂອນອ່ອນໃຫ້ແກ່ຊາວພຸດ ໄດ້ຮັບການລົງນາມໃນວັນທີ 16 ມິຖຸນາ
ວັນທີ 15 ມິຖຸນາ ຖືກກຳນົດໃຫ້ເປັນວັນປົງສົບ ໃນມື້ນັ້ນ ປະຊາຊົນປະມານ 4,000 ຄົນ ໄດ້ມາຮ່ວມຕົວກັນພາຍນອກວັດ ຊ້າເຫລ່ຍ (Chùa Xa Lợi, Saigon)
ແຕ່ທ້າຍສຸດ ພິທີປົງສົບ ຖືກເລື່ອນອອກໄປ
ວັນທີ 19 ມິຖຸນາ ຮ່າງຂອງ ພຣະກວາງ ດຶກ (Thích Quảng Đức) ໄດ້ຖືກຍ້າຍອອກຈາກ ວັດ ຊ້າເຫລ່ຍ ໄປຍັງສຸສານແຫ່ງຫນຶ່ງ ທີ່ຢູ່ຫ່າງຈາກ ກຸງໄຊ່ງອນ (Saigon) ໄປທາງທິດໃຕ້ 16 ກິໂລແມັດ
ເພື່ອປະກອບພິທີເຜົາສົບ ແລະພິທີປົງສົບອີກຄັ້ງ
ຫວ່າງພິທີສົບ ແຕ່ປະກົດວ່າ ຫົວໃຈຂອງເພິ່ນ ຍັງຄົງຮູບສະພາບ ແລະບໍ່ໄດ້ໄໝ້ໄປນຳ ດັ່ງນັ້ນ ຫົວໃຈຂອງເພິ່ນ ຈຶ່ງຖືກຍົກຂຶ້ນຖືວ່າເປັນສິ່ງສັກສິດ ແລະຖືກນຳໄປປະດິດສະຖານໄວ້ໃນຈອກແກ້ວ ທີ່ ວັດ ຊ້າເຫລ່ຍ (Chùa Xá Lợi, Saigon) ພຣະສະຣີລະທາດຫົວໃຈທີ່ບໍ່ໄໝ້ ຂອງ ພຣະກວາງ ດຶກ ຖືກເບິ່ງວ່າ ເປັນສັນຍາລັກ ຂອງຄວາມເມດຕາກະລຸນາ ໃນເວລາຕໍ່ມາ ພຸດທະສາສະນິກຊົນໃນ ຫວຽດນາມ (Vietnam) ຈຶ່ງໄດ້ນັບຖື ແລະຍົກຍ້ອງ ພຣະກວາງ ດຶກ ເປັນ ພຣະໂພທິສັດ (Bồ Tát) ແລະມັກເອີ້ນທ່ານໃນພາສາຫວຽດນາມວ່າ “Bồ Tát Thích Quảng Đức”
ປະເທດ ຫວຽດນາມໃຕ້ (South Vietnam) ແລະ ກຳປູເຈຍ (Cambodia)
ມີຄວາມສຳພັນທີ່ຕຶງຄຽດມາໂດຍຕະຫຼອດ
ໃນສຸນທະພົດ ເມື່ອວັນທີ 22 ພຶດສະພາ ສົມເດັດ ພຣະນະໂຣດົມ ສີຫະນຸ (Norodom Sihanouk) ໄດ້ກ່າວໂທດ ຢ້ຽມ (Ngô Đình Diệm)
ວ່າໄດ້ກົດຂີ່ຊາວພຸດ ທັງໃນ ຫວຽດນາມ ແລະ ຊາວກຳພູຊາ (Khmer)
ຊຶ່ງເປັນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ໜັງສືພິມ Times of Vietnam ທີ່ມີທ່າທີສະໜັບສະໜູນ ຢ້ຽມ ໄດ້ຕີພິມບົດຄວາມໃນວັນທີ 9 ມິຖຸນາ ໂດຍອ້າງວ່າ ພຣະສົງຊາວ ກຳປູເຈຍ (Cambodia) ໄດ້ຍຸແຍງໃຫ້ເກີດວິກິດການຊາວພຸດ
ແລະຢືນຢັນວ່າ ນີ້ແມ່ນແຜນການຂອງ ກຳປູເຈຍ ເພື່ອຂະຫຍາຍນະໂຍບາຍການຕ່າງປະເທດ ທີ່ມີຈຸດຍືນເປັນກາງ ມາສູ່ ຫວຽດນາມໃຕ້ ຊາລ ຟລາວເວີຣີ (Charles Flowerree) ໄດ້ສັງເກດວ່າ ຢ້ຽມ (Ngô Đình Diệm) “ພ້ອມ ແລະ ກະຫາຍຢາກ” ທີ່ຈະໄດ້ເຫັນ ການໜຸນຫຼັງຈາກ ກຳປູເຈຍ (Cambodia) ໃນກິດຈະກຳຂອງຊາວພຸດທັງໝົດ ທີ່ຖືກຈັດຂຶ້ນ
.jpg)
ປະຕິກິຣິຍາ ຈາກ ຢ້ຽມ ຢ້ຽມ (Ngô Đình Diệm) ໄດ້ອອກຖະແຫຼງການຜ່ານວິທະຍຸ ໃນເວລາ 19:00 ນ.
ກອງທັບ ສາທາລະນະລັດ ຫວຽດນາມ (Army of the Republic of Vietnam) ໄດ້ຕອບສະໜອງຕໍ່ຄຳຮຽກຮ້ອງຂອງ ຢ້ຽມໂດຍຈັດການສະແດງ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນນ້ຳໜຶ່ງໃຈດຽວກັບຢ້ຽມ ແລະເພື່ອຂັບໄລ່ນາຍທະຫານທີ່ເຫັນຕ່າງອອກໄປນາຍທະຫານລະດັບສູງ 30 ນາຍ ນຳໂດຍ ພົນເອກ ເລ ວັນ ຕິ (Lê Văn Tỵ) ໄດ້ປະກາດຄວາມມຸ່ງໝັ້ນ ວ່າຈະປະຕິບັດພາລະກິດທຸກຢ່າງ ທີ່ກອງທັບໄດ້ຮັບມອບໝາຍ ເພື່ອປົກປ້ອງລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ສາທາລະນະລັດ ແຕ່ຖະແຫຼງການນີ້ ເປັນພຽງຮູບແບບພາຍນອກ ທີ່ປົກປິດແຜນການໂຄ່ນລົ້ມ ລັດຖະບານຢ້ຽມເອົາໄວ້ ຜູ້ລົງນາມບາງຄົນ ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໂດຍກົງ ໃນການໂຄ່ນລົ້ມ ແລະ ສັງຫານ ຢ້ຽມ ໃນເດືອນພະຈິກ ໃນເວລານັ້ນ ພົນເອກ ເຊືອງ ວັນ ມິນ (Dương Văn Minh) ແລະ ພົນເອກ ເຈິ່ນ ວັນ ໂດນ (Trần Văn Đôn) ຊຶ່ງເປັນທີ່ປຶກສາປະທານາທິບໍດີ ແລະ ຜູ້ບັນຊາການກອງທັບ ເຊິ່ງຕໍ່ມາເປັນຫົວໜ້າການລັດທະປະຫານຢູ່ຕ່າງປະເທດໃນຕອນນັ້ນ
ມາດາມ ຍູ (Madame Nhu)
ຜູ້ເກີດເປັນຊາວພຸດ ແຕ່ປ່ຽນໄປນັບຖືຄຣິດຕະສາສະໜາ ແລະເປັນພັນລະຍາຂອງ ໂງ ດິ່ງ ຍູ (Ngô Đình Nhu) ນ້ອງຊາຍ ແລະ ປະທານທີ່ຖືກສາຂອງຢ້ຽມ
ໃນເວລານັ້ນ ນາງຖືກມອບໝາຍວ່າເປັນ “ສະຕຣີໝາຍເລກໜຶ່ງ” ຂອງ ຫວຽດນາມໃຕ້ (South Vietnam) ເນື່ອງຈາກ ຢ້ຽມ ເປັນໂສດ ນາງໄດ້ກ່າວຢ່າງເຢັນຊາວ່າ
“ຂ້ອຍຈະຕົບມືໃຫ້
ຖ້າໄດ້ເຫັນການສະແດງເຜົາພຣະແບບນີ້ອີກ” ຫຼື ຂ້ອຍຈະຕົບມືໃຫ້ພ້ອມກັບໄຟແລະນ້ຳມັນ ຫາກຂ້ອຍໄດ້ເຫັນ ການສະແດງ ບາບີຄິວໂຊແບບນີ້ອີກ
ຕໍ່ມາໃນເດືອນດຽວກັນ ລັດຖະບານໄດ້ກ່າວຫາວ່າ ພຣະກວາງ ດຶກ (Thích Quảng Đức) ຖືກວາງຢາ ກ່ອນຈະຖືກບັງຄັບໃຫ້ເຜົາໂຕເອງ ພ້ອມກັນນັ້ນ ລັດຖະບານຍັງກ່າວໂທດ ນັກຂ່າວ ບຣາວນ (Malcolm Browne) ວ່າເປັນຜູ້ວ່າຈ້າງ ໃຫ້ ພຣະກວາງ ດຶກ ເຜົາຕົນເອງຈົນມໍລະນະພາບ
ຜົນຕໍ່ສື່ແລະການເມືອງ ຮູບຖ່າຍຂອງ ມັນຄອລົມ ບຣາວນ (Malcolm Browne) ໄດ້ແຜ່ກະຈາຍຢ່າງໄວ ຜ່ານສຳນັກຂ່າວຕ່າງໆ ແລະປາກົດຢູ່ໜ້າທຳອິດຂອງໜັງສືພິມທົ່ວໂລກ ເຫດການເຜົາຕົນເອງນີ້ ຕໍ່ມາຖືກຍອມຮັບວ່າເປັນ “ຈຸດຫັນປ່ຽນ”ຂອງວິກິດການຊາວພຸດ ແລະເປັນຈຸດສຳຄັນ ທີ່ນຳໄປສູ່ການລົ້ມລະລາຍຂອງລັດຖະບານ ຢ້ຽມ (Ngô Đình Diệm)
ເຊັດ ເຈເຄິບສ (Seth Jacobs) ນັກປະຫວັດສາດຊາວອາເມລິກາ ກ່າວວ່າ ພຣະກວາງ ດຶກ (Thích Quảng Đức) ໄດ້ “ເຜົາທຳລາຍການທົດລອງຂອງອາເມລິກາກັບຢ້ຽມໃຫ້ກາຍເປັນຂີ້ເຖົ່າໄປພ້ອມໆກັນ” ແລະກ່າວອີກວ່າ ບໍ່ວ່າຈະພະຍາຍາມຫຼາຍເທົ່າໃດ ກໍບໍ່ສາມາດກູ້ຄືນພາບພົບຂອງ ຢ້ຽມ ໄດ້ ເມື່ອຮູບຖ່າຍນັ້ນ ໄດ້ຝັງແນ່ນຢູ່ໃນຈິດໃຈຂອງຊາວໂລກ
ເອເລນ ແຮມເມີ (Ellen Hammer) ກ່າວວ່າ ເຫດການນີ້ ໄດ້ “ປຸກພາບຄວາມມືດມົນ ແຫ່ງການກົດຂີ່ ແລະ ຄວາມໂຫດຮ້າຍ”ທີ່ສະທ້ອນຄວາມເປັນຈິງໃນອາຊີ ຊຶ່ງຢູ່ນອກເໜືອຄວາມເຂົ້າໃຈ ຂອງຊາວຕາເວັນຕົກ
ຈອນ ເມັກຄລິນ (John Mecklin) ເຈົ້າໜ້າທີ່ສະຖານທູດສະຫະລັດ ກ່າວວ່າ ຮູບຖ່າຍນີ້ “ສ້າງຜົນກະທົບອັນຮຸນແຮງ ແຕ່ມີຄຸນຄ່າຢ່າງປະເມີນບໍ່ໄດ້ຕໍ່ຂະບວນການຂອງຊາວພຸດ”ແລະກາຍເປັນ ສັນຍາລັກຂອງສະພາບການໃນ ຫວຽດນາມ (Vietnam)
ວິລເລຍມ ໂຄລບີ (William Colby) ໃນຂະນະນັ້ນເປັນຫົວໜ້າຝ່າຍຕາເວັນອອກໄກ ຂອງ CIA ກ່າວວ່າ ຢ້ຽມ “ຮັບມືກັບວິກິດການຊາວພຸດໄດ້ບໍ່ດີ” ແລະປ່ອຍໃຫ້ສະຖານະການບານປາຍ ແຕ່ຂ້ອຍບໍ່ຄິດວ່າພວກເຂົາຈະເຮັດຫຍັງໄດ້ອີກ ຫຼັງຈາກພຣະພິກຂຸອົງນັ້ນເຜົາຕົວເອງ
ປະທານາທິບໍດີ ຈອນ ເອຟ ເຄນເນດີ (John F. Kennedy) ໄດ້ຮັບຮູ້ຂ່າວພຣະກວາງດຶກ ຈາກໜັງສືພິມຕອນເຊົ້າ ໃນຂະນະກຳລັງສົນທະນາກັບ ນ້ອງຊາຍຂອງທ່ານ ໂຣເບີດ ເຄນເນດີ (Robert F. Kennedy) ເຊິ່ງໃນເວລານັ້ນດຳລົງຕຳແຫນ່ງ ໄອຍະການສູງສຸດຂອງສະຫາລັດ ທ່ານໄດ້ອຸທານອອກມາວ່າ “ພຣະເຈົ້າ!” (Jesus Christ!) ແລະກ່າວໃນພາຍຫຼັງວ່າ “ບໍ່ມີຮູບຂ່າວໃດໃນປະຫວັດສາດ ທີ່ສາມາດສ້າງອາລົມຕໍ່ຊາວໂລກໄດ້ເທົ່າກັບຮູບນີ້”
ວຸດທິສະພາ ແຟຣງ ເຊີຣຊ (Frank Church) ກ່າວວ່າ “ພວກເຮົາບໍ່ເຄີຍເຫັນ ພາບທີ່ຕາຢ້ານແລະໂຫດຮ້າຍແບບນີ້ ນັບຕັ້ງແຕ່ສະໄໝຄຣິສຕະມໍລະນະສັກຂີຍ່າງຈູງມືກັນເຂົ້າສູ່ສັງວຽນໂລມັນ (ທີ່ຄຣິດສະຊົນເດີນເຂົ້າສູ່ສະໜາມປະລອງ)
ໃນຢຸໂຣບ ຮູບຖ່າຍນີ້ຖືກວາງຂາຍຕາມທາງ ໃນຮູບແບບໄປສະນີຍະບັດ ໃນຊ່ວງທົດສະວັດ 1960
ສ່ວນ ຈີນ (China) ໄດ້ແຜ່ຮູບນີ້ນັບລ້ານສຳເນົາ ໄປທົ່ວ ອາຊີ ແລະ ອາຟຣິກາ ເພື່ອເປັນຫຼັກຖານ ຂອງສິ່ງທີ່ຖືກເອີ້ນວ່າ“ຈັກກະພັດນິຍົມຂອງສະຫະລັດ”
ແບບຢ່າງທີ່ມີມາກ່ອນ ແລະ ອິດທິພົນ
ການເຜົາຕົນເອງຈົນເຖິງແກ່ມໍລະນະພາບ ຂອງພຣະສົງ ຫວຽດນາມ (Vietnam) ບໍ່ແມ່ນເຫດການໃໝ່ ມີບັນທຶກວ່າ ການເຜົາຕົນເອງຂອງພຣະສົງຫວຽດນາມເກີດຂຶ້ນມາດົນຫຼາຍສັດຕະວັດແລ້ວ ໂດຍທົ່ວໄປ ການປະຕິບັດນີ້ ເຮັດເພື່ອຖວາຍກຽດແດ່ ພຣະໂຄຕະມະ ພຸດທະເຈົ້າ (Gautama Buddha) ກໍລະນີທີ່ມີການບັນທຶກລ່າສຸດ ເກີດຂຶ້ນທີ່ ຫວຽດນາມເໜືອ (North Vietnam) ໃນປີ 1950 ເຈົ້າອານານິຄົມ ຝຣັ່ງ (France) ໄດ້ພະຍາຍາມກຳຈັດການປະຕິບັດນີ້ ຫຼັງຈາກເຂົ້າຄອບຄອງ ຫວຽດນາມ ໃນຄຣິດສັດຕະວັດທີ 19 ແຕ່ບໍ່ສາມາດຢຸດໄດ້ທັງໝົດ ມີລາຍງານວ່າ ທາງການເຄີຍຂັດຂວາງ ພຣະສົງຮູບໜຶ່ງ ບໍ່ໃຫ້ເຜົາຕົນເອງ ໃນເມືອງ ເວ້ (Huế) ໃນຊ່ວງຄຣິດສັດຕະວັດ 1920 ແຕ່ພຣະອົງນັ້ນ ໄດ້ຫັນໄປອົດອາຫານ ຈົນເຖິງແກ່ມໍລະນະພາບ
ໃນຊ່ວງປີ 1920–1930 ໜັງສືພິມໃນ ໄຊ່ງ່ອນ (Saigon) ໄດ້ລາຍງານ ເຫດການພຣະເຜົາຕົນເອງ ຫຼາຍຄັ້ງ ຄືກັບເປັນເລື່ອງປົກກະຕິ ການປະຕິບັດນີ້
ຍັງເຄີຍເກີດຂຶ້ນ ໃນເມືອງ ຮາບິນ (Harbin), ປະເທດ ຈີນ (China) ໃນປີ 1948 ໂດຍພຣະສົງອົງໜຶ່ງ ນັ່ງຂັດສະມາທິໃນທ່າປັດທະມາດ ເທິງກອງຂີ້ເລື່ອຍ ທີ່ປະສົມນ້ຳມັນ ແລ້ວຈຸດໄຟເຜົາຕົນເອງເພື່ອປະທ້ວງ ຕໍ່ລັດຖະບານຄອມມູນນິດ ຂອງ ເໝາ ເຈີຕົງ (Mao Zedong) ທີ່ມີນະໂຍບາຍປາບປາມສາສະໜາ ຫົວໃຈຂອງພຣະອົງນີ້ ຍັງຄົງສະພາບສົມບູນ ເຊັ່ນດຽວກັບ ຫົວໃຈຂອງ ພຣະກວາງ ດຶກ (Thích Quảng Đức)
ຫຼັງຈາກເຫດການ ຂອງ ພຣະກວາງ ດຶກ ຍັງມີພຣະສົງອີກ 5 ຮູບ ທີ່ເຜົາຕົນເອງ ຈົນເຖິງທ້າຍເດືອນຕຸລາ 1963 ທ່າມກາງການປະທ້ວງ ຂອງຊາວພຸດ ທີ່ທະວີຄວາມຮຸນແຮງຂຶ້ນ ໃນວັນທີ 1 ພະຈິກ 1963 ກອງທັບ ສາທາລະນະລັດ ຫວຽດນາມ (Army of the Republic of Vietnam) ໄດ້ກໍ່ລັດຖະປະຫານ ໂຄ່ນລົ້ມລັດຖະບານ ຢ້ຽມ ແລະໃນມື້ຕໍ່ມາ ຢ້ຽມ ແລະ ຍູ (Ngô Đình Nhu) ຖືກສັງຫານ ນັບຈາກນັ້ນເປັນຕົ້ນມາ ການເຜົາຕົນເອງ ຍັງຖືກນຳມາໃຊ້ ເພື່ອຮຽກຮ້ອງໃນປະເດັນອື່ນໆ ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ
ຊາວອາເມລິກາ ໃນ ໄຊ່ງ່ອນ (Saigon) ມັກມອງເຫດການນີ້ ວ່າເປັນເລື່ອງເຫນືອຈິງ ແລະມັກນຳໄປເວົ້າຫຼິ້ນ ເຊັ່ນ “bonze fires” ແລະ “hot cross bonzes”
ໃນກໍລະນີໜຶ່ງ ໃນປີ 1963 ລູກຊາຍຂອງນາຍທະຫານ ສະຖານທູດສະຫະລັດ ໃນ ໄຊ່ງ່ອນ ໄດ້ລອງລາດນ້ຳມັນໃສ່ຕົນເອງ ແລ້ວຈຸດໄຟ ເພາະຢາກຮູ້ວ່າ “ມັນເປັນແນວໃດ” ແລະຖືກໄຟໄໝ້ຢ່າງຮຸນແຮງກ່ອນຈະມີຜູ້ມາຊ່ວຍໄວ້ທັນ ຕໍ່ມາກໍ່ເລົ່າວ່າ ຂ້ອຍຢາກຮູ້ວ່າມັນເປັນຈັ່ງໃດ
ໃນ ສະຫະລັດ (United States) ເຫດການຂອງ ພຣະກວາງ ດຶກ ໄດ້ນຳໄປສູ່ ການຮຽນແບບ ເພື່ອປະທ້ວງ ຕໍ່ຕ້ານສົງຄາມ ຫວຽດນາມ ຈົນເຖິງຂັ້ນເສຍຊີວິດ
ໃນວັນທີ 16 ມີນາ 1965 ແອລິສ ເຮີດສ (Alice Herz) ນັກເຄື່ອນໄຫວສັນຕິພາບ ອາຍຸ 82 ປີ ໄດ້ຈຸດໄຟເຜາຕົນເອງ ທາງໜ້າຫ້າງ ໃນເມືອງ ດີທຣອຍ (Detroit) ເພື່ອປະທ້ວງສົງຄາມ
Thích Quảng Đức
Thích Quảng Đức (chữ Hán: 釋廣德; Vietnamese: born Lâm Văn Túc; c. 1897 – 11 June 1963) was a Vietnamese Mahayana Buddhist monk who died by self-immolation at a busy Saigon road intersection on 11 June 1963.
Quảng Đức carried out this act to protest the persecution of Buddhists by the South Vietnamese government of Ngô Đình Diệm, a staunch Roman Catholic. Photographs of his self-immolation spread rapidly around the world and drew global attention to the policies of Diệm’s government. U.S. President John F. Kennedy later remarked that no news picture in history had generated as much emotion worldwide. The photograph taken by Malcolm Browne went on to receive the World Press Photo of the Year.
Quảng Đức’s action intensified international pressure on Diệm, prompting him to promise reforms intended to appease the Buddhist community. However, these reforms were never implemented, and the situation continued to deteriorate. As protests persisted, the Army of the Republic of Vietnam Special Forces, loyal to Diệm’s brother Ngô Đình Nhu, launched coordinated raids on Buddhist pagodas across South Vietnam. These operations resulted in deaths, widespread destruction, and the seizure of Quảng Đức’s preserved heart. Several other monks later followed his example and immolated themselves.
Ultimately, a coup supported by the United States overthrew Diệm’s government. Ngô Đình Diệm was assassinated on 2 November 1963.
Biography
Accounts of Quảng Đức’s life are based on records preserved and circulated by Buddhist organizations.
He was born in the village of Hội Khánh, Vạn Ninh District, Khánh Hòa Province in central Vietnam, as Lâm Văn Túc. He was one of seven children of Lâm Hữu Ứng and Nguyễn Thị Nương.
At the age of seven, he left home to study Buddhism under Hòa thượng Thích Hoằng Thâm, his maternal uncle and spiritual teacher. He was raised as a son by his teacher and was given the name Nguyễn Văn Khiết.
At age 15, he became a novice monk, and at 20 he was fully ordained, receiving the dharma name Thích Quảng Đức. The name “Thích” is derived from “Thích Ca” (Shakyamuni), indicating “of the Shakya clan.”
After his ordination, he traveled to a mountain near Ninh Hòa, where he lived in seclusion as a hermit for three years, devoting himself to meditation and Buddhist practice. He later returned and established the Thiên Lộc pagoda at that site.
Following his period of seclusion, he began traveling throughout central Vietnam to teach the Dharma. After two years, he entered retreat at Sắc Tứ Thiên Ân pagoda near Nha Trang. In 1932, he was appointed as an inspector for the Buddhist Association in Ninh Hòa, and later became inspector of monks in Khánh Hòa Province, his home region.
During this time, he was responsible for the construction of 14 temples in central Vietnam.
In 1934, he moved to southern Vietnam, where he continued to travel widely to spread Buddhist teachings. He also spent two years in Cambodia studying the Theravāda Buddhist tradition.
After returning from Cambodia, he oversaw the construction of 17 additional temples in southern Vietnam. The last of the 31 temples he helped build was Quan Thế Âm pagoda in Phú Nhuận District, Gia Định Province, on the outskirts of Saigon. The street where this pagoda is located was later renamed Quảng Đức Street.
After completing his temple-building work, he was appointed Chairman of the Committee for Ceremonial Rites of the Vietnamese Monks’ Association and became the abbot of Phước Hòa pagoda, which served as the original headquarters of the Association for Buddhist Studies of Vietnam.
When the association relocated its headquarters to Xá Lợi pagoda, the main pagoda in Saigon, Quảng Đức resigned from his position.
Self-immolation
Further information: Buddhist crisis
South Vietnam was often portrayed as having a Buddhist majority, with estimates ranging from 70–80% of the population. However, these figures were largely overestimated by foreign journalists, as many Western observers mistakenly classified folk religious practices as Buddhism.
In reality, the proportion of Buddhists was significantly lower, at most around 27% of the population.
During this period, President Ngô Đình Diệm was widely regarded as pursuing pro-Catholic policies that caused discontent among many Buddhists. His government was seen as favoring Catholics in key areas such as public service appointments, military promotions, land distribution, and business opportunities.
The distribution of firearms to village self-defense militias, which were intended to repel Việt Cộng guerrillas, was reported to favor Catholic communities, with weapons allegedly provided only to Catholics.
The “private” legal status imposed on Buddhism during the French colonial period—requiring official permission for public religious activities—remained in effect under Diệm’s government. Meanwhile, land owned by the Catholic Church was exempt from land reform policies.
It was also widely believed that U.S. aid was distributed unevenly, favoring villages with Catholic majorities. Under Diệm’s rule, the Catholic Church received special privileges, particularly in land ownership and acquisition. In 1959, Diệm formally dedicated the nation to the Virgin Mary, and the white-and-gold Vatican flag was frequently displayed at major public events in South Vietnam.
At the same time, some accounts suggest that Western media portrayals were not entirely accurate, noting that Buddhist institutions continued to function and even develop during the First Republic.
Tensions escalated sharply in early May when the government banned the display of the Buddhist flag in Huế during Vesak, the celebration of the Buddha’s birth. Just days earlier, Catholics had been encouraged to display the Vatican flag in honor of Archbishop Ngô Đình Thục of Huế, Diệm’s elder brother.
In response, large numbers of Buddhists took to the streets in protest. They defied the ban by raising Buddhist flags and marching toward the government broadcasting station. Government forces opened fire on the demonstrators, resulting in nine deaths.
Diệm denied responsibility for the incident, instead blaming the Việt Cộng. This response intensified public anger and led to growing demands for religious equality. As Diệm continued to reject these demands, protests became more frequent and increasingly widespread.
Day of the act
On 10 June 1963, U.S. correspondents in South Vietnam were informed that “something important” would take place the following morning on a road outside the Cambodian embassy in Saigon. At that time, the Buddhist crisis had already been ongoing for over a month, so most journalists paid little attention to the message. Only a few reporters appeared the next day, including David Halberstam of The New York Times and Malcolm Browne, the Saigon bureau chief for the Associated Press.
Quảng Đức arrived as part of a solemn procession that had begun at a nearby pagoda. Approximately 350 monks and nuns marched in two orderly lines, led by an Austin Westminster sedan carrying banners written in both English and Vietnamese. The demonstrators condemned the Diệm government and its treatment of Buddhists, calling for the fulfillment of promises regarding religious equality. Although another monk initially volunteered to carry out the act, Quảng Đức was ultimately chosen due to his seniority.
The event took place at the intersection of Phan Đình Phùng Boulevard (now Nguyễn Đình Chiểu Street) and Lê Văn Duyệt Street (now Cách Mạng Tháng Tám Street), located a few blocks southwest of the Presidential Palace, now known as the Reunification Palace.
Quảng Đức stepped out of the car accompanied by two fellow monks. One of them placed a cushion on the road, while the other opened the trunk and retrieved a five-gallon container of petrol. As the procession formed a circle around him, Quảng Đức calmly sat down on the cushion in the lotus position, a traditional posture of meditation.
A fellow monk then poured the petrol over his head. Quảng Đức began to rotate a string of wooden prayer beads and softly recited the words “Nam mô A Di Đà Phật” (Homage to Amitābha Buddha). Moments later, he struck a match and dropped it onto himself.
Flames quickly engulfed his robes and body, and thick black smoke rose into the air as his body burned.
Quảng Đức’s last words before his death were recorded in a letter he left behind:
"Before closing my eyes and moving toward the vision of the Buddha, I respectfully urge President Ngô Đình Diệm to cultivate a compassionate heart toward the people of the nation and to implement religious equality to preserve the strength of the homeland eternally. I call upon the venerables, reverends, members of the sangha, and lay Buddhists to unite in solidarity and make sacrifices to protect Buddhism."
David Halberstam described the scene:
"I saw that sight once, and it was enough. Flames came from a human being; his body slowly withered and shriveled, his head blackening and charring. The air was filled with the smell of burning flesh, and human bodies burn surprisingly quickly. Behind me, I could hear the sobbing of the Vietnamese who were gathering. I was too shocked to cry, too confused to take notes or ask questions, too bewildered to even think. As he burned, he never moved a muscle or uttered a sound, his composure in sharp contrast to the wailing people around him."
Most spectators were stunned into silence, though some wailed and several began praying. Many monks and nuns, along with some shocked passersby, prostrated themselves before the burning monk. Even some police officers, who were ordered to control the crowd, also prostrated.
In both English and Vietnamese, a monk repeated into a microphone: "A Buddhist priest burns himself to death. A Buddhist priest becomes a martyr." After about ten minutes, Quảng Đức's body was fully consumed by fire and eventually toppled backward. Once the flames subsided, monks covered the smoking remains with yellow robes and attempted to place him into a coffin, but his limbs could not be straightened, and one arm protruded from the box as he was carried to the nearby Xá Lợi Pagoda in central Saigon. Outside the pagoda, students unfurled bilingual banners reading: "A Buddhist priest burns himself for our five requests."
By early afternoon, around 1,000 monks had gathered inside the pagoda for a meeting, while a large crowd of pro-Buddhist students formed a human barrier outside. After the meeting, most monks left, but nearly 1,000 monks, accompanied by laypeople, returned to the cremation site. The police remained nearby, and in the evening, thirty nuns and six monks were arrested for holding a prayer meeting on the street outside Xá Lợi. Police surrounded the pagoda, blocked public access, and appeared to be preparing for a potential armed confrontation.
Funeral and aftermath
Following the self-immolation, international pressure on President Ngô Đình Diệm increased to resume negotiations with the Buddhists. Diệm had scheduled an emergency cabinet meeting on 11 June to discuss the Buddhist crisis, but after Quảng Đức's death, he canceled the meeting and met individually with his ministers. The U.S. warned that the situation was dangerously close to breaking point and expected Diệm to meet the Buddhists' demands.
The funeral was initially set for 15 June, with around 4,000 people gathering outside Xá Lợi Pagoda, but the ceremony was postponed. On 19 June, Quảng Đức's remains were moved to a cemetery 16 kilometers south of the city for cremation and the funeral ceremony. Attendance was limited to approximately 500 monks by agreement between Buddhist leaders and the police.
Intact heart and symbolism
Quảng Đức's body was re-cremated during the funeral, but his heart reportedly remained intact and did not burn. It was considered holy and placed in a glass chalice at Xá Lợi Pagoda. The intact heart is regarded as a symbol of compassion. Quảng Đức has since been revered by Vietnamese Buddhists as a bodhisattva, and is often referred to as Bồ Tát Thích Quảng Đức.
On 21 August, the ARVN Special Forces loyal to Nhu attacked Xá Lợi and other Buddhist pagodas across Vietnam. The secret police intended to confiscate Quảng Đức's ashes, but two monks managed to escape with the urn, jumping over the back fence and finding safety at the nearby U.S. Operations Mission.
The choice of location for Quảng Đức's self-immolation, in front of the Cambodian embassy, raised questions as to whether it was coincidental or symbolic. Some officials felt it was intended to show solidarity with the Cambodian government of Prince Norodom Sihanouk. South Vietnam and Cambodia had tense relations; in a speech on 22 May, Sihanouk had accused Diệm of mistreating Vietnamese and ethnic minority Khmer Buddhists. At the time, media supportive of Diệm claimed that Cambodian monks had encouraged the Buddhist crisis, suggesting it was part of a Cambodian plan to extend its neutralist foreign policy into South Vietnam. Observers noted that Diệm appeared ready and eager to see Cambodian influence involved in organized Buddhist activities.
Diệm reaction
Diệm made a radio address at 7:00 p.m. on the day of Quảng Đức's death, expressing that he was deeply disturbed by the event. He called for "serenity and patriotism" and promised that stalled negotiations with the Buddhists would resume. He claimed that negotiations had been progressing well and, amid the religious tensions, emphasized the role of the Catholic philosophy of personalism in his governance. He also alleged that extremists had distorted the facts and asserted that the Buddhists could "count on the Constitution, in other words, me."
The ARVN responded to Diệm's appeal by staging a show of solidarity to isolate dissenting officers. Thirty high-ranking officers, led by General Lê Văn Tỵ, declared their determination to carry out all army missions in defense of the constitution and the Republic. This declaration was largely a facade, concealing a developing plot to overthrow Diệm. Some of the signatories would later play direct roles in the coup and Diệm's assassination in November. Generals Dương Văn Minh and Trần Văn Đôn, who were to lead the coup, were overseas at the time.
Madame Nhu, a Catholic convert and wife of Diệm's younger brother and chief adviser Ngô Đình Nhu—widely regarded as the First Lady of South Vietnam since Diệm was unmarried—remarked that she would "clap hands at seeing another monk barbecue show." Later that month, Diệm’s government claimed that Quảng Đức had been drugged before being forced to die by self-immolation, and the regime also accused Browne of bribing Quảng Đức to carry out the act.
Political and Media Impact
Political and media impact
Photographs taken by Malcolm Browne of the self-immolation quickly spread across the wire services and were featured on the front pages of newspapers worldwide. The self-immolation was later regarded as a turning point in the Buddhist crisis and a critical point in the collapse of the Diệm regime.]
Historian Seth Jacobs asserted that Quảng Đức had "reduced America's Diệm experiment to ashes as well" and that "no amount of pleading could retrieve Diệm's reputation" once Browne's images had become ingrained into the psyche of the world public. Ellen Hammer described the event as having "evoked dark images of persecution and horror corresponding to a profoundly Asian reality that passed the understanding of Westerners." John Mecklin, an official from the US embassy, noted that the photograph "had a shock effect of incalculable value to the Buddhist cause, becoming a symbol of the state of things in Vietnam." William Colby, then chief of the CIA's Far East Division, opined that Diệm "handled the Buddhist crisis fairly badly and allowed it to grow. But I really don't think there was much they could have done about it once that bonze burned himself.
President John F. Kennedy, whose government was the main sponsor of Diệm's regime, learned of Quảng Đức's death when handed the morning newspapers while he was talking to his brother, Attorney General Robert F. Kennedy, on the phone. Kennedy reportedly interrupted their conversation about segregation in Alabama by exclaiming "Jesus Christ!" He later remarked that "no news picture in history has generated so much emotion around the world as that one." US Senator Frank Church, a member of the Senate Foreign Relations Committee, claimed that "such grisly scenes have not been witnessed since the Christian martyrs marched hand in hand into the Roman arenas."
In Europe, the photographs were sold on the streets as postcards during the 1960s, and China distributed millions of copies of the photograph throughout Asia and Africa as evidence of what it called US imperialism. One of Browne's photographs remains affixed to the sedan in which Quảng Đức was riding and is part of a tourist attraction in Huế. For Browne and the AP, the pictures were a marketing success. Ray Herndon, the United Press International correspondent who had forgotten to take his camera on the day, was harshly criticized in private by his employer. UPI estimated that 5,000 readers in Sydney, then a city of around 1.5–2 million, had switched to AP news sources.
Diệm's English-language mouthpiece, the Times of Vietnam, intensified its attacks on both journalists and Buddhists. Headlines such as "Xá Lợi politburo makes new threats" and "Monks plot murder" were printed. One article questioned the relationship between the monks and the press by posing the question as to why "so many young girls are buzzing in and out of Xá Lợi early in the day" and then going on to allege that they were brought in for sexual purposes for the US reporters.
Nearly 30 years after Quảng Đức's self-immolation, one of Browne's photographs of the event was used as the cover art for American rap metal band Rage Against the Machine's eponymous debut album.
Precedents and influence
After Quảng Đức, five more Buddhist monks immolated themselves up until late October 1963 as the Buddhist protests in Vietnam escalated. On 1 November, the ARVN overthrew Diệm in a coup. Diệm and Nhu were assassinated the next day. Monks have followed Quảng Đức's example since for other reasons.
The Americans in Saigon often found the self-immolations surreal and made puns about "bonze fires" and "hot cross bonzes." In one instance in 1963, the young son of an American officer based at the Saigon US Embassy doused himself with gasoline and set himself on fire. He was seriously burned before the fire was extinguished and later said, "I wanted to see what it was like." Thích Quảng Đức's actions were fatally copied in the United States in protest against the Vietnam War. On 16 March 1965, Alice Herz, an 82-year-old peace activist, immolated herself in front of the Federal Department Store in northwest Detroit. Later that same year, Norman Morrison, a 31-year-old Quaker pacifist, poured kerosene over himself and set light to himself below the third-floor window of Secretary of Defense Robert McNamara at the Pentagon on 2 November 1965. A week later, Catholic Worker Movement member Roger Allen LaPorte did the same thing in front of the United Nations in New York City.
No comments:
Post a Comment